Internetowa dekomunikacja a cztery prawa Wiio

Profesor Osmo Wiio sformułował niegdyś cztery fundamentalne prawa dotyczące komunikacji międzyludzkiej. Brzmią one mniej więcej tak…

1. Jeśli komunikacja pomiędzy dwiema osobami może się nie udać, to się na pewno nie uda.
2. Jeśli wypowiedź jest dwuznaczna, to zostanie zrozumiana w najbardziej destrukcyjny sposób.
3. Zawsze istnieje ktoś kto lepiej od ciebie wie, co chciałeś powiedzieć.
4. Im dłuższa wymiana zdań tym trudniej o porozumienie.

Prawa Wiio powstały połowie lat 70tych poprzedniego stulecia. Przyjęło się, że są tylko profesorskim żartem wybitnego badacza komunikacji społecznej. Obecnie przytaczane są jedynie w postaci krótkiej formułki, trochę w stylu Praw Murphy’ego: komunikacja międzyludzka jest niemożliwa, chyba że przez przypadek.

Tymczasem minęły prawie cztery dekady i dzisiaj żyjemy w czasach bezustannej, asynchronicznej komunikacji milionów przypadkowych osób. W czasach internetu. Nawykowa, bezcelowa wymiana myśli z osobami, o których nic albo niewiele wiemy, które są spoza naszego kontekstu, jest dla nas czymś naturalnym. Tak naturalnym jak pogaduszki o pogodzie prowadzone z realnymi sąsiadami.

W naszej epoce postkomunikacji Prawa Wiio mają nowy, głęboki sens. Bo chyba nikt lepiej nie oddał dramatu dwóch (lub więcej) osób pozornie zaangażowanych w internetową wymianę myśli. Zresztą może to nie dramat, ale właśnie komedia. Komedia, która rozgrywa się na milionach blogów i twitów. Na bilionach forów internetowych. W katrylionach wątków i dyskusji. W gąszczu przypadkowych myśli i antymyśli pozostawianych w wirtualnej przestrzeni.

Profesor Wiio przejściowo zajmował się też polityką. Działał w fińskiej Partii Ludowo-Liberalnej (nie mam pojęcia jakie jest oficjalne tłumaczenie nazwy tej partii, niniejsze wymyśliłem sam). Właśnie w drugiej połowie lat 70tych był nawet jej posłem do fińskiego parlamentu. Możliwe jest, że to parlamentarne debaty były dla niego inspiracją do sformułowania Praw.

I niewykluczone, że urok Praw Wiio bierze się właśnie stąd, że pomiędzy tradycyjną dyskusją polityczną a współczesną komunikacją internetową istnieje kolosalne podobieństwo. W obu wypadkach cały proces komunikacji ma doraźny charakter, a emocje są ważniejsze niż precyzja wypowiedzi. Szybka riposta ma wyższą wartość niż trafna analiza cudzych wypowiedzi. Tak jak w każdej debacie politycznej, tak i w internecie rozmówcy są przede wszystkim skoncentrowani na prezentacji samych siebie. Walczą o zaistnienie w dyskusji. O pozycję w grupie dyskutantów. Prezentowane argumenty są mniej ważne.

Co więcej, w debacie politycznej – od zarania dziejów do najostatniejszego posiedzenia dowolnego parlamentu – warunkiem przetrwania dysutantów jako klasy jest formułowanie (przynajmniej od czasu do czasu) wspólnych wniosków. Nie każda debata musi mieć konkluzje, nie każda konkluzja musi rodzić decyzje polityczne, nie każda decyzja potrzebuje debaty. Ale każda polityczna klasa musi czasem pokazać, że jej istnienie ma jakikolwiek inny cel poza samą dyskusją.

Tymczasem, kiedy komunikujemy się w internecie nie musimy stwarzać żadnych pozorów. Nikt nie rozlicza nas z naszych myśli i antymyśli. Nikt nie rozlicza nas, jak i dlaczego wypuszczamy swoje antymyśli z głowy. W internecie istniejemy jako dyskutanci, dlatego że po prostu tam istniejemy. A im bardziej tam istniejemy, tym bardziej niekwestionowane jest nasze internetowe istnienie. W internecie im więcej nas, tym bardziej nas.

Objaśniając odkryte przez siebie prawa komunikacji, Osmo Wiio podał jeszcze jedną zależność, która w internecie jest nawet bardziej oczywista niż przed jego powstaniem. Otóż, za każdym razem kiedy dwie osoby rozmawiają ze sobą, tak naprawdę w komunikacji uczestniczy sześć osob:

1. Osoba za którą sam siebie uważasz.
2. Osoba za którą uważasz swojego rozmówcę.
3. Osoba za którą w twojej opinii ma cię twój rozmówca.
4. Osoba za którą twój rozmówca siebie uważa.
5. Osoba za którą twój rozmówca uważa ciebie.
6. Osoba za którą w jego własnej opinii masz swojego rozmówcę.

I być może kiedy przez sześć pomnożymy ilość internetowych wypowiedzi powstających każdego dnia, dopiero wtedy będziemy wstanie oszacować skalę dekomunikacji, w której uczestniczymy.

/hlb/